Ο Θουκυδίδης κάποτε είπε…

Στην Δημοκρατία, κάποιος που αποτυγχάνει να εκλεγεί μπορεί πάντα να παρηγορεί τον εαυτό του με τη σκέψη ότι κάτι δεν ήταν απόλυτα δίκαιο με αυτό!

Μια ταινία καταξιώνεται ως τέχνη όταν περιέχει σκηνές που δύνανται να μεταφέρουν δυνατά και καθαρά μηνύματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μετουσίωσης φιλμογραφίας σε τέχνη αποτελούν «Τα Απομεινάρια μιας Μέρας», μια ταινία του 1993 βασισμένη σε βιβλίο του Καζούο Ισιγκούρο. Αντικείμενο της είναι η ζωή του Κου Στήβενς, ενός καταπιεσμένου πλην απόλυτα αφοσιωμένου μπάτλερ που ενσαρκώνει καταπληκτικά ο Άντονι Χόπκινς. Ο Κος Στήβενς βρίσκεται στην υπηρεσία του Βρετανού Λόρδου Ντάρλινγκτον, την έπαυλη του οποίου επισκέπτονται συχνά διπλωμάτες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι την δεκαετία του ’30. Ένας από τους βασικούς λόγους που με έκαναν να θεωρώ τη συγκεκριμένη ταινία τέχνη, και έτσι να τη θυμάμαι, είναι μια σκηνή όπου ένας από τους υψηλούς προσκεκλημένους του λόρδου, κάποιος Κος Σπένσερ, αποφασίζει να διατρανώσει μια άποψη με την ακούσια βοήθεια του μπάτλερ του οικοδεσπότη του.

Ο Κος Σπένσερ καλέι τον Κο Στήβενς να του απαντήσει σε τρεις ιδιαίτερα σύνθετες ερωτήσεις που αφορούν διεθνή θέματα σχετιζόμενα με νομισματικές και εμπορικές πολιτικές. Ο μπάτλερ, που ελάχιστα κατανοεί τα ερωτήματα, απαντά ευγενικά πως δεν μπορεί να βοηθήσει σε αυτά τα θέματα. Στη συνέχεια, ο Κος Σπένσερ απευθύνεται με αυταρέσκεια στην ομήγυρη και αναρωτιέται κατά πόσο είναι σοφό ένα σύστημα του οποίου ο θεμέλιος λίθος είναι η γνώμη εκατομμυρίων, που σαν τον Κο Στήβενς, στερούνται των βασικών οικονομικών και πολιτικών γνώσεων.

Αυτό που ανέσυρε τη συγκεκριμένη σκηνή από την άβυσσο του μυαλού μου ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο «περίγυρος» μου στα κοινωνικά δίκτυα αντέδρασε στο αποτέλεσμα του βρετανικού δημοψηφίσματος. Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, δε θεωρώ το συγκεκριμένο αποτέλεσμα ως απόλυτα συμβατό ούτε με τη κοινή λογική, αλλά ούτε και τα στενά προσωπικά μου συμφέροντα. Αλλά ανεξάρτητα από τις επιπτώσεις του Brexit, είναι πραγματικά εντυπωσιακό να παρατηρεί κανείς πως ο τρόπος σκέψης του Κου Σπένσερ επανεμφανίζεται σήμερα στο Facebook και το Twitter.

Αυτή η τάση γίνεται φανερή όταν κάποιος βλέπει τους υποστηρικτές του Bremain να προσπαθούν να γελοιοποιήσουν την πλειοψηφία και να παρουσιάσουν τους υποστηρικτές του Brexit ως ανίδεους, αμόρφωτους και ουσιαστικά μη κατάλληλους να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα. Γίνεται επίσης εμφανής όταν κανείς βλέπει τους θιασώτες της παραμονής να χαιρετίζουν όσες περιφέρειες και αστικά κέντρα ψήφισαν υπέρ της παραμονής ή όταν τους βλέπει να καλούν τα προπύργια του «ευρωπαϊσμού» να αποχωρήσουν από το Ηνωμένο Βασίλειο. Ελπίζω άπαντες να κατανοούν την υπερβολή-γελοιότητα του αιτήματος της αποχώρησης του Λονδίνου από τη Μεγάλη Βρετανία. Μια άλλη ενδιαφέρουσα ιστορία αφορά στην ηλεκτρονική συλλογή υπογραφών για επανάληψη του δημοψηφίσματος με το πρόσχημα ότι η συμμετοχή δεν ήταν αρκετά υψηλή. Είναι πράγματι αστείο που οι υποστηρικτές της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας επιθυμούν να εμφανιστούν ως υπερασπιστές της νομιμότητας και των κανόνων όταν είναι σίγουρο πως οι ίδιοι άνθρωποι πολύ δύσκολα θα εκκινούσαν ανάλογα εγχειρήματα αν με την ίδια συμμετοχή το Bremain είχε υπερισχύσει. Με απλά λόγια, είναι ξεκάθαρο πως όλες αυτές οι κινήσεις έχουν έναν αντικειμενικό σκοπό, την ανατροπή της πρόσφατης ψήφου και το ερώτημα που οφείλει να απαντηθεί είναι κατά πόσο είναι ηθική αυτή η προσπάθεια.

Για την ιστορία, ούτε ο Κος Σπενσερ, ούτε ο αφέντης του Κου Στήβενς ήταν θετικοί χαρακτήρες στην ταινία. Τουναντίον, ήταν αντι-ήρωες και η υποτιθέμενη τους βαθιά γνώση των οικονομικών και πολιτικών πραγμάτων ήταν τέτοια που τους οδήγησε να υιοθετήσουν φιλοναζιστική στάση και να υποστηρίξουν την τακτική του κατευνασμού του Τσάμπερλεϊν. Επιπλέον, το επιχείρημα του Κου Σπένσερ δεν ήταν τίποτα διαφορετικό από αυτό που επικαλείτο η αριστοκρατία του 19ου αιώνα όταν προσπαθούσε να αποτρέψει την επέκταση του εκλογικού δικαιώματος. Με αυτό το δεδομένο, βρίσκω ιδιαίτερα περίεργο και σχεδόν ντροπιαστικό το ότι πρωτοπόροι της πιο μορφωμένης γενιάς που έζησε ποτέ να δανείζουν προσδίδουν εγκυρότητα και νομιμοποίηση σε αναχρονιστικές νοοτροπίες.

Αλλά αλίμονο, οι δημοκρατικές επιλογές δεν είναι ούτε πάντα σωστές, ούτε υπεράνω κριτικής. Αν μη τι άλλο οι Έλληνες φιλόσοφοι και ιστορικοί έχουν κάνει τη σχετική επισήμανση χιλιετίες πριν τους νικημένους θιασώτες του Bremain. Ο Θουκυδίδης έχει περιγράψει με γλαφυρό τρόπο μια σειρά από περιπτώσεις όπου η Εκκλησία του Δήμου στην Αθήνα παρασύρθηκε από δημαγωγούς ή πήρε καταστροφικές αποφάσεις. Από την πλευρά του ο Πλάτωνας ήταν επικριτικός για τη Δημοκρατία που την ταύτιζε με την Οχλοκρατία και για αυτό πρότεινε την Πολιτεία, ένα σύστημα όπου το κράτος θα διοικείτο από τους πιο μορφωμένα και έξυπνα μέλη του. Όμως, από την εποχή του Πλάτωνα μέχρι σήμερα καμία κοινωνία δεν έχει εφεύρει μηχανισμό που να ξεχωρίζει αυτόματα τα πιο λαμπρά και μορφωμένα μέλη της. Έτσι, αυτό που μας μένει είναι η δεύτερη καλύτερη επιλογή που δεν είναι άλλη από τη Δημοκρατία. Και δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε πως η Δημοκρατία δεν συνίσταται μόνο στη διενέργεια δίκαιων και ελεύθερων εκλογών, αλλά και στο σεβασμό της θέλησης της πλειοψηφίας, και στην ελευθερία άποψης και έκφρασης.

Οι έξυπνοι και μορφωμένοι νέοι που υποστηρίζουν το Bremain δε φαίνεται να κινούνται με απόλυτα δημοκρατικό τρόπο. Αντίθετα η προτεραιότητα τους φαίνεται να είναι η ακύρωση της πρόσφατης ψήφου του βρετανικού λαού. Δεν ξέρω αν θα καταφέρουν πετύχουν το σκοπό τους. Σε κάθε περίπτωση, ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπόψη τις δεξιότητες τους και το πόσο καλά πλασαρισμένοι είναι στο οικονομικό και πολιτικό κατεστημένο, θα ήταν αφελής όποιος τους ξεγράψει ελαφρά τη καρδία. Ωστόσο, κατά την ταπεινή μου γνώμη, αυτός δεν είναι ο καλύτερος τρόπος αντίδρασης. Για μένα, η κατά τεκμήριο πιο μορφωμένη και ανεκτική γενιά της Βρετανίας οφείλει πριν από όλα να σεβαστεί το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Σε δεύτερο επίπεδο, πρέπει να εκμεταλλευτεί τις ικανότητες της ώστε να διαπραγματευθεί και να εξασφαλίσει μια αμοιβαία επωφελής ειδική σχέση μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, αντί να κοιτά υποτιμητικά προς την πλευρά των εργατών και αγροτών που απέρριψαν την γραφειοκρατία των Βρυξελλών, οφείλει να προσπαθήσει να δει τα πράγματα από την δική τους οπτική και να αναγνωρίσει πως ενώ κάποιοι στις πόλεις και τα χρηματοπιστωτικά κέντρα απολάμβαναν τα προνόμια της ευρωπαϊκής ενοποίησης, κάποιοι στην ύπαιθρο πλήρωναν απλά τον λογαριασμό.

Τέλος και πάνω από όλα, η πιο μορφωμένη και ανεκτική γενιά που γνώρισε πότε η Βρετανία οφείλει να συνεργαστεί με τα αδέλφια της σε Ευρώπη, Αμερική, Αφρική και Ασία και από κοινού να αναμετρηθούν με το Παγκόσμιο Κοινωνικό Ζήτημα. Σε αντίθεση με τις αρχές του 19ου αιώνα, σήμερα ο υπάρχων πλούτος, σε συνδυασμό με την τεράστια τεχνολογική πρόοδο, επαρκεί για να ανακουφίσει τη δυστυχία δισεκατομμυρίων ανθρώπων που δεν είχαν την απλή ατυχία να γεννηθούν στην αγγλική ύπαιθρο, αλλά σε περιοχές μαστιζόμενες από πολέμους και ακραία φτώχεια. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να σωθούν εντός μερικών δεκαετιών. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένα έξυπνο σχέδιο και μια ομάδα δημιουργικών και αποφασισμένων ανθρώπων για να το εφαρμόσουν. Η φωτισμένη γενιά του 21ου αιώνα είναι παραπάνω από ικανή για να ανταπεξέλθει στην πρόκληση. Γνωρίζω φυσικά πως το εν λόγω εγχείρημα είναι κατάτι πιο δύσκολο και απαιτητικό από την ανατροπή της ψήφου υπέρ του Brexit, αλλά δυστυχώς αυτό ήταν πάντα το μειονέκτημα των αληθινά υψηλών σχεδίων, δεν ήταν ποτέ έυκολη υποθεση.

060 Gr

Τα λέμε σύντομα

Θουκυδίδης

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s