Ο Αλβέρτος Αϊνστάιν κάποτε είπε…

Αν δεν μπορείς να το εξηγήσεις με απλά λόγια, ούτε εσύ ο ίδιος το έχεις καταλάβει πολύ καλά!

Κάποια πράγματα στη διεθνή πολιτική είναι εξόχως δύσκολο να αποκτήσουν μια οικουμενικά αποδεκτή ερμηνεία. Ένα σχετικό χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συριακή κρίση και ο τρόπος με τον οποίο διεκτραγωδείται τα πέντε τελευταία χρόνια. Μάλιστα όσο πιο δύσκολη καθίσταται η εξήγηση, τόσο δυσχεραίνεται η προοπτική πραγματικής επίλυσης. Ως εκ τούτου, αντί να παίξω το ρόλο του προφήτη, θα προσπαθήσω στις επόμενες γραμμές να καταδείξω γιατί ακόμα και εκείνοι που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στη Συρία δεν είναι σε θέση να εξάγουν τα ορθά συμπεράσματα.

Ο βασικός λόγος που οι «ειδικοί» δεν μπορούν να προβλέψουν με ασφάλεια τα επόμενα στάδια του συριακού δράματος είναι ότι το τελευταίο είναι τόσο πολύπλοκο και έχει τόσες διαστάσεις που ο κάθε «αναλυτής» μπορεί να με ευκολία να υποστηρίξει κάθε θεωρία. Μέσα και γύρω από τη Συρία από το 2011 συμβαίνουν τόσα πολλά που μια τυχαία διαλογή και σύνδεση γεγονότων και καταστάσεων είναι αρκετή για να στηθεί μια αληθοφανής ερμηνεία. Βέβαια κατά κανόνα η διαλογή δεν γίνεται ποτέ τυχαία. Αντιθέτως γίνεται επιλεκτικά και μάλιστα με τρόπο που να επιβεβαιώνει τις προκαταλήψεις του εκάστοτε παρατηρητή. Έτσι έχουμε το φαινόμενο σήμερα να κυκλοφορούν δεκάδες αλληλοαναιρούμενες θεωρίες για το τι συμβαίνει στη Συρία. Σχεδόν όλες τους παρουσιάζουν αναγνωστικό ενδιαφέρον (με πρώτη από όλες τη σχολή του Παΐσιου) αλλά το κύρος τους πλέον είναι πολύ χαμηλό διότι ελάχιστες από τις προβολές που έκαναν για το μέλλον (που τώρα είναι παρελθόν) δικαιώθηκαν.

Ότι συμβαίνει κάθε μέρα στη συριακή κρίση είναι η πορεία μια συνισταμένης που καθορίζεται από το διάνυσμα μιας μεγάλης δέσμης συνιστωσών τον ακριβή αριθμό και δυναμική των οποίων δεν γνωρίζει κανείς. Μοιραία ο κάθε επίδοξος αναλυτής εστιάζει σε μια συνιστώσα, συνήθως αυτή που είναι πιο κοντά στη κοσμοθεωρία του, αγνοεί ή υποτιμά τις υπόλοιπες με αποτέλεσμα να καταλήγει σε συμπεράσματα που έχουν τη κακή συνήθεια να συγκρούονται με την πραγματικότητα. Ενδεικτικά θυμίζω τις επαναλαμβανόμενες δηλώσεις της Χίλαρι, με την ιδιότητα υπουργού εξωτερικών των ΗΠΑ, ότι οι μέρες του Άσσαντ είναι μετρημένες ή τις συνεχείς προβλέψεις των εγχώριων Ρωσόφιλων για το τελειωτικό χτύπημα του Άσσαντ στην αντιπολίτευση στο Χαλέπι. Τελικά ο Άσσαντ παραμένει πρόεδρος, ενώ η Χίλαρι από το 2012 έχει εγκαταλείψει το State Department, και ο συριακός στρατός όχι μόνο δεν ανακατέλαβε το Χαλέπι αλλά στην πορεία έχασε την Παλμύρα και το Ίντλιμπ.

Μέχρι στιγμής καμία μελέτη δεν μπορεί να προβάλλει με ασφάλεια το μέλλον του συριακού. Συνεπώς όποιος διακατέχεται με πραγματικό ενδιαφέρον για το θέμα αν θέλει να πλησιάσει την αλήθεια οφείλει να αναζητήσει ερμηνείες που να εστιάζουν σε όσο το δυνατό πιο πολλές από τις συνιστώσες που διαμορφώνουν τη κρίση. Αντιστρόφως, θα πρέπει να γυρνάει την πλάτη του σε απλοϊκές γραμμικές αναλύσεις. Για παράδειγμα, είναι αλήθεια ότι ο Ισραηλινός υπουργός άμυνας Γιαλόν πρόσφατα δήλωσε ότι προτιμά στη Συρία το Ισλαμικό Κράτος και όχι το Ιράν αλλά αυτή η δήλωση πρέπει να ιδωθεί στο γενικότερο πλαίσιο. Αντίθετα, αν κάποιος θελήσει να δει σε αυτή την αποστροφή την απόδειξη της θεωρίας που θέλει τη Μοσάντ να ελέγχει απόλυτα τον Χαλίφη, μάλλον θα καταλήξει σε προβλέψεις που πάλι θα ξεπεραστούν από τις εξελίξεις. Αναλόγως είναι λάθος να γίνεται ταύτιση Τουρκίας-Ισλαμικού Κράτους επειδή κάποιοι Τούρκοι λαθρέμποροι διακινούν πετρέλαιο που αντλείται σε περιοχές που ελέγχει το Ισλαμικό Κράτος. Σύνδεση υπάρχει αλλά δεν πρέπει να υπερεκτιμάται και οφείλει κάποιος να τη δει στο γενικότερο πλαίσιο μιας άναρχης οικονομίας πολέμου αλλά και της τυχαιότητας που επιτρέπει την ανάπτυξη δυνάμεων από ατύχημα ή αστοχία.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μη σχεδιασμένου αποτελέσματος προσφέρει η μελέτη της ελληνικής επανάστασης και του κομβικού ρόλου που είχαν σε αυτή οι ισχυροποιημένοι νησιώτες. Έχει ενδιαφέρον να δει κανείς πως συντελέστηκε αυτή η ισχυροποίηση. Μετά το 1774 και τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή οι καραβοκύρηδες του Αιγαίου μπορούσαν να πλέουν με μεγαλύτερη αυτονομία κάνοντας χρήση της ρωσικής σημαίας. Αυτό ήταν κίνητρο για να ναυπηγήσουν μεγαλύτερα πλοία που στα τέλη του 19ου αιώνα αποδείχτηκαν ιδανικά για να σπάνε το ναυτικό αποκλεισμό που είχαν επιβάλλει οι Ευρωπαίοι στη Γαλλία. Κάπως έτσι, το 1821 οι Έλληνες ναυτικοί και είχαν αποκομίσει πρόσθετα κεφάλαια και είχαν βελτιώσει σημαντικά τη ναυτοσύνη τους. Κανένας σοβαρός αναλυτής δεν έχει χαρακτηρίσει τους νησιώτες πράκτορες Γάλλων ή Ρώσων (που ειρήσθω εν παρόδω μέχρι το 1815 βρίσκονταν σε αντιπαράθεση ή πόλεμο). Με άλλα λόγια, όπως οι συγκυρίες επέτρεψαν στους πρώιμους Έλληνες εφοπλιστές να εξυπηρετήσουν πρωτίστως τη δικιά τους ατζέντα, έτσι μπορεί να συμβαίνει και με κάποιους από τους αντιμαχόμενους παράγοντες της συριακής κρίσης.

Σίγουρα είναι δύσκολο για τον μέσο άνθρωπο να επιδοθεί σε ενδελεχή αναζήτηση και μελέτη των συνιστωσών που καθορίζουν τη συριακή κρίση. Το ότι όμως είναι εύκολο να ρίξουμε νερό στο μύλο απλουστευτικών ερμηνειών δεν σημαίνει πως μια τέτοια στάση είναι ιδιαίτερα σοφή. Και αυτό όχι μόνο γιατί θα καταλήξουμε φορείς απόψεων που δεν θα αντέξουν στο χρόνο, αλλά και γιατί διατρέχουμε το κίνδυνο να αφαιρέσουμε από τους «κακούς» την ανθρώπινη διάσταση. Και αυτό κάθε άλλο παρά αόριστη κινδυνολογία αποτελεί. Δείτε για παράδειγμα πόσο ήδη (δεν) ενδιαφερόμαστε για το αν οι βόμβες Αμερικανών, Βρετανών, Γάλλων και Ρώσων στη Ράκα σκοτώνουν αμάχους ή ενόπλους.

056

Τα λέμε σύντομα

Αλβέρτος Αϊνστάιν

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s