Ο Βενιαμίν Φραγκλίνος κάποτε είπε:

Ο ενθουσιασμός είναι τέκνο της αμάθειας!

Πριν 100 χρόνια ο Άγγλος ποιητής Ρούπερτ Μπρουκ ευχαριστούσε με ενθουσιασμό τον Θεό που έκανε την τιμή στη γενιά του να είναι εκείνη που θα έφερνε σε πέρας την εποποιία του Μεγάλου Πολέμου. Ο Μπρουκ, αφού πήρε το βάπτισμα του πυρός στη μάταιη υπεράσπιση της Αμβέρσας, πέθανε εν πλω το 1915. Μάλιστα επειδή η αποστολή της μονάδας του ήταν να καταπλεύσει επειγόντως προς την Καλλίπολη, ο Μπρουκ θάφτηκε βιαστικά στη Σκύρο. Και έτσι, εξαιτίας του πρόωρου θανάτου του, δεν μπόρεσε να γίνει μάρτυρας μιας άλλης, ακόμα πιο μελανής, σελίδας της βρετανικής στρατιωτικής ιστορίας. Ο νεαρός Άγγλος, καίτοι απόφοιτος του Κέμπριτζ και φορέας σοσιαλιστικών ιδεών, ήταν απλά ένας ακόμα από εκέινα τα εκατομμύρια των νεαρών Ευρωπαίων που το 1914 αντιλαμβάνονταν αυτό που θα εξελισσόταν ως το αδιέξοδο των χαρακωμάτων, ως διέξοδο από την ανία μιας περιόδου που εκ των υστέρων και με νοσταλγία θα περιγραφόταν ως Μπελ Επόκ.

Το εύλογο ερώτημα είναι πόσο δικαιολογημένη ήταν αυτή η ανία. Ένας μεσήλικας το 1914 θα μπορούσε να ισχυριστεί με ασφάλεια πως ο κόσμος, στο διάβα της ζωής του, είχε γνωρίσει περισσότερες αλλαγές από ότι είχε δει η υφήλιος από την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μέχρι το 1850. Ήταν τόσο μεγάλη η αλλαγή που μια τραγωδία όπως ο λιμός της Ιρλανδίας αποτελούσε μια εξαιρετική κατάσταση που αποδιδόταν περισσότερο σε πολιτική βούληση και λιγότερο σε μια άσχημη σοδιά σαν και αυτές που περιοδικά ταλάνιζαν και αποδεκάτιζαν τους πληθυσμούς της Ευρώπης όλους τους προηγούμενους αιώνες.

Και όμως μέσα σε αυτό το πλαίσιο χιλιάδες νέοι που, πάλι για πρώτη φορά στην ιστορία της Δύσης, ήταν στην πλειοψηφία τους εγγράμματοι έβρισκαν τους εαυτούς τους στριμωγμένους σε ένα αδιέξοδο αδράνειας που μοιραία υποδαύλιζε τη δίψα τους για δράση και περιπέτεια. Παραδόξως ελάχιστοι ήταν πρόθυμοι να συνεισφέρουν σε μια περαιτέρω ώθηση της προόδου. Και αυτό ίσως επειδή σε πολλούς η τελευταία έμοιαζε να κινείται από μόνη της. Τι και αν οι ντικενσιανές περιγραφές μαρτυρούσαν πως πολλά είχαν ακόμα να γίνουν το αίμα της νεολαίας έβραζε για κάτι πιο άμεσο, πιο χειροπιαστό, πιο ηρωικό. Η έννοια της προόδου, ακόμα και κατά την επαύριο του ξεχωριστού 19ου αιώνα, φάνταζε ως μια επίπονη, χρονοβόρα και καθόλου ηρωική διαδικασία. Έμοιαζε δηλαδή με το αντίθετο όλων όσων θα προσέφερε μια ενδεχόμενη σύγκρουση όπου θα γινόταν χρήση όλων των πρωτοποριακών επιτευγμάτων εκείνης της φρενήρους προόδου που είχε κάνει μέρος του ανθού της νεολαίας να πλήττει. Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η αιτία του ενθουσιασμού του Μπρουκ στην είδηση της αναγγελίας του πολέμου. Ο νεαρός ποιητής, ως άλλος Αλκιβιάδης, αισθανόταν τυχερός επειδή οι πόροι που συλλέχθηκαν και κατασκευάστηκαν με μόχθο και σοφία αιώνων θα παραδίδονταν στη γενιά του όχι απλά για εποπτεία και φύλαξη, αλλά για ελεύθερη και άκρατη χρήση. Και όλα αυτά σε μια μάχη της οποίας ο νικητής, πίστευαν οι αδαείς, θα είχε σαν έπαθλο, όχι άλλη μια γωνιά του κόσμου, αλλά τον ίδιο τον κόσμο.

Σήμερα, έναν αιώνα μετά από τότε που «τα φώτα έσβησαν στην Ευρώπη» ξέρουμε καλά πως το 1914 η πρόοδος όχι απλά δεν έλεγε τις τελευταίες της κουβέντες, αλλά ότι αντίθετα τότε ήταν που πάνω κάτω ξεκινούσε να μιλά με καθαρή φωνή. Έτσι, με την ασφάλεια που μας προσφέρουν 100 χρόνια συλλογικής εμπειρίας και γνώσης συνήθως επιλέγουμε να αντιμετωπίσουμε τον ενθουσιασμό του Μπρουκ και της γενιάς του με αφ’ υψηλού συμπάθεια. Αυτό που όμως ξεχνάμε μέσα στην έπαρση μας είναι πως παρά το γεγονός ότι το σώμα του νεαρού ποιητή κείται νεκρό στη Σκύρο, το πνεύμα του τρόπου ζωής του είναι διαχρονικά παρόν και εξηγεί έναν από τους λόγους που ο πόλεμος δεν έχει ακόμα εκλείψει ως φαινόμενο.

Από τους Αμερικανούς εβραϊκής καταγωγής που αφήνουν την ανία της αμερικάνικης καθημερινότητας για να καταταγούν εθελοντικά στις πιο επίλεκτες μονάδες του ισραηλινού στρατού μέχρι τους γόνους Αράβων μεταναστών που με ευκολία εγκαταλείπουν την «παρακμή» της Δύσης για να πολεμήσουν για ένα Χαλιφάτο που απλά παραπέμπει στα παραμύθια των παιδικών τους χρόνων ο ανθός της νεολαίας της Ευρώπης του 1914 εξακολουθεί να βρίσκει κατανόηση και δικαίωση. Και όπως η γενιά του Μπρουκ επέλεξε να μην προβλέψει τη τραγωδία των χαρακωμάτων, έτσι και οι υπόλοιποι νεαροί λάτρεις της περιπέτειας αποδεικνύονται διαχρονικά ανίκανοι να δουν πως η αναζήτηση μιας ηρωικής ανάμνησης συχνά δεν επιφέρει μόνο τη δική τους καταστροφή αλλά και πολλών άλλων που απλά είχαν την ατυχία να βρεθούν στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή. Με άλλα λόγια, για τα δεινά του κόσμου που συλλογικά αποκαλούμε Ιστορία δε φταίνε αποκλειστικά η απληστία και η ματαιοδοξία των μεγάλων, αλλά μερίδιο της ευθύνης φέρουν επίσης ο εγωισμός και ο ενθουσιασμός των μικρών.

043

Βενιαμίν Φραγκλίνος

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s