Ο Μίλαν Κούντερα κάποτε είπε…

Ο αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία είναι ο αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη!

Μια εβδομάδα πριν την επιδρομή των δυνάμεων ασφαλείας στους χώρους καθιστικής διαμαρτυρίας των Αδελφών Μουσουλμάνων στο Κάιρο ο υπουργός εξωτερικών της μεταβατικής κυβέρνησης έδωσε μια συνέντευξη στο BBC όπου μεταξύ άλλων υπεραμύνθηκε της νομιμότητας του σχήματος που ηγείται σήμερα της Αιγύπτου. Ο Ναμπίλ Φάχμυ, πρέσβης στις ΗΠΑ από το 1999 μέχρι το 2008, απέρριψε τον χαρακτηρισμό πραξικόπημα και απέδωσε την κυρίαρχη διεθνή ανάγνωση για τις εξελίξεις στην χώρα του στην επιμονή, όπως είπε, του κόσμου να επικεντρώνεται στο στιγμιότυπο της ανατροπής Μόρσι αντί του γενικότερου πλαισίου όπου αυτό έλαβε χώρα.

Ο επικεφαλής της αιγυπτιακής διπλωματίας απέδωσε με γλαφυρότητα την καθεστωτική ανάγνωση των γεγονότων. Σύμφωνα με αυτή ο λαός κατέβηκε μαζικά στους δρόμους δύο φορές τα τελευταία δύο χρόνια και αξίωσε αιτήματα στα οποία οι ένοπλες δυνάμεις ανταποκρίθηκαν με γενναιότητα. Ο στρατός στις 3 Ιουλίου δεν έκανε τίποτα άλλο από το να απαντήσει στη λαϊκή αξίωση για πολιτική αλλαγή και να διαφυλάξει τον οδικό χάρτη προς νέες εκλογές τον προγραμματισμό των οποίων μάλιστα εμπιστεύτηκε σε πολιτικό και όχι στρατιωτικό προσωπικό. Αν η παραπάνω οπτική αντικατόπτριζε την πραγματικότητα τότε ο αιγυπτιακός λαός θα ήταν ο πιο ισχυρός στον κόσμο γιατί θα είχε de facto κατακτήσει την ανακλητότητα των αιρετών του αρχόντων και η Αραβική Άνοιξη θα ολοκληρωνόταν πέριξ της κοιλάδας του Νείλου με το σταδιακό χτίσιμο μιας άμεσης δημοκρατίας χωρίς προηγούμενο στον σύγχρονο κόσμο.

Αν είναι όμως τα πράγματα έτσι τότε που είναι τα λαϊκά κινήματα και οι ηγέτες του; Που είναι οι λαϊκές επιτροπές; Που είναι οι συνελεύσεις που ζυμώνουν αφηρημένα το μέλλον με μαγιά προερχόμενη από εκείνο το μοναδικά εύφλεκτο και ρευστό υλικό που είναι φτιαγμένα τα όνειρα; Που είναι στην τελική οι πολιτοφυλακές ενός Ροβεσπιέρου που θα σώσουν την χώρα από την αντεπανάσταση; Πουθενά. Όπου και αν κοιτάξεις θα δεις μαριονέτες πολιτικούς, η ηλικία των οποίων μαρτυρά το ένοχο παρελθόν τους, να παίζουν άχαρους ρόλους στην υπηρεσία ενός στρατάρχη που είναι σαφώς πιο αναγνωρίσιμος από τον δικαστικό που χρήστηκε προσωρινός πρόεδρος.

Οι εβδομάδες που ακολούθησαν την ανατροπή του Μόρσι και κυρίως οι τελευταίες ημέρες αφαίρεσαν και εκείνο το έσχατο φύλο συκής που μάταια προσπαθούσε να καλύψει την αποκρουστική γύμνια της πραξικοπηματικής πολιτικής αλλαγής της 3ης Ιουλίου.

Ένα καθηγητής πολιτικών επιστημών στο πανεπιστήμιο του Καΐρου μου είπε στις αρχές Μαΐου πως οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι παρά το ότι ήταν στην κυβέρνηση συνέχιζαν να συμπεριφέρονται σαν αντιπολίτευση. Σύμφωνα με το σκεπτικό του ήταν γελοίο να τους βλέπει να πραγματοποιούν διαδηλώσεις και πορείες. Υπό μια πρόχειρη ανάλυση είχε δίκιο αλλά η κυβέρνηση Μόρσι δεν ήταν μια οποιαδήποτε κυβέρνηση, αντίθετα ήταν μια κεντρική διοίκηση μόνο κατ’ όνομα αφού δεν είχε ουσιαστικό έλεγχο στον στρατό και στην αστυνομία. Με άλλα λόγια στερείτο της βασικής ικανής και αναγκαίας κατά Μαξ Βέμπερ συνθήκης που νοηματοδοτεί την κρατική οντότητα. Μάλιστα πέρα από αυτό, η κυβέρνηση Μόρσι, που ειρήσθω εν παρόδω δεν είχε καμία εμπειρία από διακυβέρνηση, έπρεπε να συνυπάρξει με μια υπέρ το δέον ανεξάρτητη δικαστική εξουσία και έναν πολύ εχθρικό Τύπο. Σε αυτό πλαίσιο η Μουσουλμανική Αδελφότητα είχε ανάγκη τις πορείες και τις διαδηλώσεις καθώς αυτές στο εύθραυστο αιγυπτιακό πολιτικό σκηνικό μπορούσαν να επιβεβαιώσουν τη νομιμότητα της κυβέρνησης και ως εκ τούτου ήταν, τουλάχιστον θεωρητικά, σε θέση να δώσουν ώθηση στις διάφορες πρωτοβουλίες της εκτελεστικής εξουσίας. Όμως και πάλι οι αναφορές της κυβέρνησης σε λαϊκές κινητοποιήσεις ήταν περισσότερο αμυντικές παρά επιθετικές ενέργειες. Μια τέτοια αμυντική ενέργεια ήταν και η απόφαση της δημιουργίας της διαρκούς εκδήλωσης υπέρ της νομιμότητας στον προαύλιο χώρο του τεμένους Ραμπάα Ανταουίγια στο Νασρ Σίτυ του Καΐρου λίγο πριν την 30η Ιουνίου.

Αλλά ας γυρίσουμε λίγο στην επιχειρηματολογία της προσωρινής κυβέρνησης και στους ισχυρισμούς περί διπλής επανάστασης και αφουγκρασμού του λαϊκού αισθήματος από τις ένοπλες δυνάμεις. Επειδή λοιπόν κατά τον Κούντερα ο αγώνας ενάντια στην εξουσία είναι ο αγώνας ενάντια στη λήθη ας θυμηθούμε τι έγινε στην πρώτη επανάσταση. Ο λαός κατέβηκε στους δρόμους στις 25 Ιανουαρίου του 2011 όχι μετά από μια καμπάνια που κράτησε για μήνες κατά τη διάρκεια των οποίων το μήνυμα της επικοινωνήθηκε με απόλυτη ελευθερία, αλλά μετά ένα ακαριαίο κάλεσμα μέσω διαδικτύου καθώς αυτό εξασφάλιζε ανωνυμία και επομένως σχετική ασφάλεια από τις υπηρεσίες καταστολής. Τον Ιανουάριο του 2011 η αστυνομία προσπάθησε με όλα τα μέσα να εμποδίσει τις διαδηλώσεις, στις 30 Ιουνίου του 2013 η αστυνομία αν δεν ήταν απούσα συμμετείχε στις κινητοποιήσεις. Το 2011 ο στρατός βγήκε στους δρόμους μονάχα μετά την υπερφαλάγγιση της αστυνομίας, το 2013 τα τεθωρακισμένα έκαναν άμεσα την εμφάνιση τους. Το 2011 ο στρατός δεν ανέτρεψε τον Μουμπάρακ αλλά κράτησε στάση αναμονής, μάλιστα τήρησε στάση παρατηρητή την κρίσιμη μέρα κατά την οποία οι παρακρατικοί επιχείρησαν να εκκενώσουν την Ταχρίρ και αφού αυτή η προσπάθεια απέτυχε και όταν πια ο Μουμπάρακ είχε ήδη παραιτηθεί τότε μονάχα δέχτηκε ο στρατός να αναλάβει ένα μεταβατικό ρόλο. Αντίθετα, το 2013 ο στρατός πήρε την εξουσία μονάχα 3 μέρες μετά την από μήνες προγραμματισμένη διαδήλωση, συνέλαβε τον Μόρσι, έκλεισε κανάλια προσκείμενα στην Μουσουλμανική Αδελφότητα και με απροθυμία ανέχτηκε τις κινητοποιήσεις των οπαδών του ανατραπέντος προέδρου εκτιμώντας πως αυτές θα ήταν πολιτικά ασήμαντες και ότι θα ατονούσαν σύντομα. Εδώ οι πραξικοπηματίες και οι υποστηρικτές τους έπεσαν έξω. Είναι χαρακτηριστικό πως το χρηματιστήριο του Καΐρου σημείωνε φρενήρη άνοδο τις μέρες που ακολούθησαν το πραξικόπημα. Στο ίδιο κλίμα ο δισεκατομμυριούχος Ναγκιμπ Σαουίρις δήλωνε από τη Μύκονο(!) ότι τώρα είναι έτοιμος να επενδύσει στη χώρα του όσο ποτέ άλλοτε. Τέλος, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό τις εξελίξεις και υποσχέθηκαν σημαντική τόνωση της αιγυπτιακής οικονομίας. Τίποτα από τα παραπάνω δε θύμιζε την επαύριο της πτώσης του Μουμπάρακ όταν όλοι κοίταζαν προς την Αίγυπτο με τόση αγωνία ώστε το χρηματιστήριο της να παραμείνει επί βδομάδες κλειστό για προληπτικούς λόγους. Με άλλα λόγια, για όποιον δεν θέλει να πάρει διαζύγιο με τη μνήμη είναι σαφές πως η επανάσταση του Ιανουαρίου του 2011 διαφέρει πολύ από την περιπέτεια στην οποία εισήλθε η χώρα του Νείλου στις αρχές του Ιουλίου του 2013.

Τέλος, οφείλει να γίνει λίγο λόγος και για τα έργα και τις ημέρες της προσωρινής κυβέρνησης. Θυμάμαι χαρακτηριστικά την ομιλία ενός Αιγύπτιου ακαδημαϊκού πριν μερικούς μήνες στο Εδιμβούργο. Ο συγκεκριμένος καθηγητής είχε για χρόνια ακτιβιστική δράση, συμμετείχε στις διαδηλώσεις του 2011 και λόγω της κοσμικής αριστερής ιδεολογίας του ήταν σφόδρα επικριτικός για τον Μόρσι. Είπε πολλά αλλά ένα επιχείρημα του μου έμεινε στη μνήμη. Αναφερόμενος στα επεισόδια που προηγήθηκαν της ψήφισης του συντάγματος υπενθύμισε στο ακροατήριο του πως οι οπαδοί του Μόρσι σκότωσαν κάποιες δεκάδες διαδηλωτές. «Ο πρόεδρος έχει αίμα στα χέρια του και για αυτό δεν είναι πλέον πρόεδρος μου». Με άλλα λόγια, έκανε επίκληση σε εκείνη την πανάρχαια τακτική ενοχοποίησης του αντιπάλου όχι βάσει των ιδεών του αλλά των ειδεχθών του πράξεων. Η τακτική αυτή βασίζεται πάνω στην οικουμενική αρχή της αυξημένης αξίας της ανθρώπινης ζωής σε σχέση με όλα τα άλλα. Και με βάση αυτή ακριβώς την αρχή η ηγεσία του στρατεύματος τις τελευταίες μέρες έχει χάσει κάθε νομιμοποίηση στα μάτια ενός ουδέτερου παρατηρητή. Από τις 14 Αυγούστου, όταν πλέον έγινε σαφές πως οι οπαδοί του Μόρσι δεν ήταν διατεθειμένοι να κουραστούν και να παραιτηθούν, η νέα ηγεσία που ήλεγχε σε απόλυτο βαθμό τις δυνάμεις ασφαλείας εξαπέλυσε μια καμπάνια καταστολής που επέφερε ένα βαρύτατο φόρο αίματος. Στρατός και αστυνομία σκότωσαν εκατοντάδες «τρομοκράτες» που αρνιόντουσαν να αποδεχθούν τη βίαιη απομάκρυνση του δημοκρατικά εκλεγμένου τους προέδρου. Η Αίγυπτος μπορεί να μη κινδυνεύει από εμφύλιο πόλεμο καθώς οι διάφορες ισλαμικές οργανώσεις δεν έχουν τη διάθεση και την υποδομή να κηρύξουν ένοπλο αγώνα άμεσα  αλλά οπωσδήποτε η χώρα βυθίζεται ολοένα και πιο πολύ στην αστάθεια και την πόλωση την οποία υποτίθεται προσπάθησε να αποτρέψει ο στρατός με την επέμβαση του στις 3 Ιουλίου.

Λέγεται ότι ο Ναπολέοντας λίγο πριν τη μάχη των πυραμίδων το 1798 εμψύχωσε τους στρατιώτες με την υπενθύμιση πως «από εκεί ψηλά σαράντα αιώνες ιστορίες σας παρατηρούν». Είναι αλήθεια ότι τα πέτρινα μάτια της Σφίγγας έχουν δει πολλά και για αυτό δεν εντυπωσιάζονται από τα πρόσφατα γεγονότα που όμως διατηρούν σε κάθε περίπτωση τη σημασία τους. Οι επόμενες βδομάδες είναι κρίσιμες για την Αίγυπτο και είναι σίγουρο πως η κατάσταση θα εκτραχυνθεί αν οι εμπλεκόμενοι φορείς δεν δείξουν αυτοσυγκράτηση και γενναιότητα. Αλλά δεν είναι μόνο ο στρατός και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι που οφείλουν να προβούν σε πρωτοβουλίες. Είναι και ένας άλλος παράγοντας που πρέπει να πάρει θέση για τα γεγονότα, οι αριστερές και κοσμικές δυνάμεις της νεολαίας που πρωταγωνίστησαν στην επανάσταση του Γενάρη του 2011. Μπορεί το Κάιρο να παραμένει στην πλειοψηφία του εχθρικό προς το κίνημα που ίδρυσε ο Χασάν Αλ Μπάνα το 1928 αλλά αυτό δεν είναι επαρκής λόγος για να ανέχεται τους ποταμούς αίματος που δημιούργησαν οι πραξικοπηματίες οι οποίοι μάλιστα μέσα σε όλα τα άλλα θέλουν να απελευθερώσουν τον Μουμπάρακ. Πως είναι δυνατόν οι λεγόμενοι πνευματικοί άνθρωποι να ξεχνάνε με τόση ευκολία τα λόγια του Βολταίρου και να κινητοποιούνται για να θέσουν εκτός νόμου το κόμμα που πέρσι κέρδισε τις εκλογές; Πως γίνεται να περιορίζουν την ελευθερία του λόγου μονάχα σε όσους συμφωνούν μαζί τους; Η αλήθεια είναι ότι αυτό γίνεται πολύ εύκολα και το φαινόμενο δεν είναι αποκλειστικά αιγυπτιακό, αρκεί για παράδειγμα να σκεφτούμε πόσοι δημοκράτες στην Ελλάδα του μνημονίου δεν θα είχαν κανένα πρόβλημα αν η Χρυσή Αυγή κηρυσσόταν παράνομη και αν ο Κασιδιάρης στελνόταν στη Μακρόνησο ή τη Γυάρο. Τα πράγματα είναι απλά, αν οι δυνάμεις που πρωταγωνίστησαν στα γεγονότα που οδήγησαν στην πτώση του Μουμπάρακ δεν αλλάξουν στάση τότε η χούντα που σήμερα έχει το πάνω χέρι στην Αίγυπτο νομοτελειακά θα ενισχυθεί και επομένως δεν αποκλείεται κάποια στιγμή στο μέλλον να στραφεί ενάντια στους αριστερούς και τους φιλελεύθερους δημοκράτες.

038 Gr

Τα λέμε σύντομα

Μίλαν Κούντερα

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s