Ο Κωσταντίνος Καβάφης κάποτε είπε…

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους; Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις!

Για κάποιους οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι ήταν η προσωποποίηση της βαρβαρότητας από την οποία ο κόσμος έπρεπε να απαλλαγεί πάση θυσία. Η ανατροπή τους από τον στρατό (ή τον λαό;) χαιρετίστηκε με εγκαρδιότητα. Όμως τι συμβαίνει τώρα στην χώρα που γέννησε τον μεγάλο Αλεξανδρινό μας ποιητή; Πολύ περισσότερο τι θα συμβεί τώρα που οι βάρβαροι φαίνεται να οδεύουν πάλι στο περιθώριο; Το πόσο δύσκολο είναι κανείς να προβλέψει το μέλλον αποδεικνύεται από εκείνες τις δηλώσεις του Στουρνάρα που υπογράμμιζαν ότι το 2012 θα βγαίναμε στις αγορές, ή ακόμα και από τις δεκάδες τα τελευταία δύο χρόνια ανεπιβεβαίωτες προβλέψεις για άτακτη χρεοκοπία από επιφανείς πολέμιους του μνημονίου. Επειδή λοιπόν δεν είμαι η Πυθία θα αφήσω τις προφητείες στους πιο ειδικούς και απλά θα προσπαθήσω να ερμηνεύσω τι έγινε τις τελευταίες μέρες στην Αίγυπτο παραθέτοντας δύο φαινομενικά αντιθετικές αφηγήσεις.

Το αισιόδοξο σενάριο

Το 2011 ο αιγυπτιακός λαός εμπνεόμενος από μια απροσδόκητη συγκυρία στην Τυνησία βγήκε στους δρόμους, συγκρούστηκε με την αστυνομία η οποία παρά το ότι δε δίστασε να σκοτώσει εκατοντάδες διαδηλωτές τελικά υπερφαλαγγίστηκε. Το κενό επιβολής του νόμου ανέλαβε ο στρατός ο οποίος τήρησε αυστηρή ουδετερότητα παρά τις εκκλήσεις του για απαγόρευση κυκλοφορίες. Το παλαιό καθεστώς επιχείρησε μια τελική αντεπίθεση στέλνοντας εκατοντάδες «αγανακτισμένους» να εκκενώσουν την πλατεία Ταχρίρ. Ο στρατός που ήταν ήδη στους δρόμους δεν έκανε την παραμικρή κίνηση για να εμποδίσει τους παρακρατικούς. Είναι σχεδόν βέβαιο πως αν ο τελευταίοι πετύχαιναν τον σκοπό τους ο Μουμπάρακ δεν θα είχε κανένα λόγο να παραιτηθεί, αντίθετα θα γινόταν ο …σημαιοφόρος της μεταρρύθμισης. Στην επονομαζόμενη «μάχη της καμήλας» οι καταληψίες της Ταχρίρ κράτησαν τις θέσεις τους και έτσι ώθησαν το μεταβατικό σενάριο στις καλένδες. Ο Μουμπάρακ έπρεπε να φύγει αλλά κανένας δεν τολμούσε να του το εισηγηθεί. Πολύ περισσότερο ήταν αδιανόητο για τον οποιοδήποτε στρατιωτικό να προχωρήσει στη σύλληψή του. Ένας άνθρωπος που ήταν κοντά στους συμβούλους του μου είπε πως ο πρόεδρος έλαβε το σήμα όταν διάφοροι από το περιβάλλον του απέφευγαν να απαντήσουν στις κλήσεις του. Κάπως έτσι ο Μουμπαρακ οδηγήθηκε σε παραίτηση τον Φλεβάρη του 2011. Στη συνέχεια η Αίγυπτος διοικήθηκε από το ανώτατο στρατιωτικό συμβούλιο και τον επί Μουμπάρακ αρχηγό του στρατεύματος. Οι Αιγύπτιοι βγήκαν ξανά πολλές φορές στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τις παρατυπίες της στρατιωτικής ηγεσίας και για την επίσπευση των εκλογών. Οι διαδηλωτές σχεδόν πάντα έρχονταν αντιμέτωποι με σφαίρες και κατά κανόνα κάθε συλλαλητήριο είχε θύματα. Κάπως έτσι, υποστηρίζουν πολλοί από τους νέους που συμμετείχαν σε αυτές τις διαδηλώσεις, το διάταγμα προκήρυξης εκλογών υπογράφτηκε επί της ουσίας με το αίμα των μαρτύρων της επανάστασης.

Αλλά τι έγινε μετά τις εκλογές; Ο κόσμος πήγε και ψήφισε ελεύθερα για πρώτη φορά στην ιστορία της Αιγύπτου, αλλά το αποτέλεσμα δεν ευνόησε τις προοδευτικές, κοσμικές και αριστερές δυνάμεις που έριξαν τον Μουμπάρακ, αλλά τους μετριοπαθείς Αδελφούς Μουσουλμάνους και τους σχετικά πιο συντηρητικούς Ισλαμιστές, τους επονομαζόμενους Σαλαφιστές. Κάποια στιγμή ένα ανώτατο δικαστήριο έκρινε πως ο εκλογικός νόμος ήταν «λάθος» και για αυτό το κυρίαρχο από τους Ισλαμιστές κοινοβούλιο καταργήθηκε μέχρι νεοτέρας. Στην πορεία έγιναν και προεδρικές εκλογές όπου ο Μόρσι ήρθε πρώτος και δεύτερος ο Αχμέντ Σαφίκ, μια στρατιωτική φιγούρα που δίχως άλλο εκπροσωπούσε το παλιό καθεστώς. Ο υποψήφιος των Αδελφών Μουσουλμάνων την 30η Ιουνίου 2012 έγινε ο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος Αιγύπτιος πρόεδρος από την εποχή των Φαραώ. Ο Μόρσι ψηφίστηκε ακόμα και από αριστερούς και κοσμικούς που ήθελαν να τελειώνουν μια για πάντα με την εποχή Μουμπάρακ που όμως δεν θα έμεναν σε καμία περίπτωση σιωπηλοί ή απαθείς σε ότι αδικαιολόγητο για αυτούς θα προωθούσε η νέα διοίκηση

Υπό αυτή την ανάγνωση ο Μόρσι ήταν ένας πολύ αδύνατος πρόεδρος σε σχέση με τον λαό του. Ο νέος πρόεδρος δεν ήταν σε θέση να επιβάλει ότι ήθελε γιατί ακριβώς δεν του επιτρεπόταν να χρησιμοποιήσει μεθόδους και εργαλεία καταστολής που η εξέγερση του 2011 όχι μόνο είχε απονομιμοποιήσει, αλλά είχε μάλιστα βάλει στο περιθώριο. Μέχρι το Γενάρη του 2011, σύμφωνα με ντόπιους, η θέα και μόνο ενός αστυνομικού ήταν ικανή να σε κάνει να αλλάξεις πεζοδρόμιο. Τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2013 τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. Αρκετές φορές είδα με τα μάτια μου ανθρώπους να λύνουν τις διαφορές του με τα χέρια και παρακείμενοι αστυνομικοί απλά να παρακολουθούν την εξέλιξη του καυγά μαζί με τους υπόλοιπους περαστικούς. Ήταν ολοφάνερο πως η αστυνομία είχε πάψει να εμπνέει τον οποιοδήποτε φόβο. Επιπλέον η αστυνομία δεν ελέγχεται από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Κάθε άλλο καθώς μία από τις βασικές της προτεραιότητες τα τελευταία 60 χρόνια είναι να καταδιώκει Ισλαμιστές. Για αυτό τον λόγο ο Μόρσι δεν μπορούσε να στηριχτεί σχεδόν από πουθενά και όταν κλήθηκε να αντιμετωπίσει βίαιες διαδηλώσεις ήταν αναγκασμένος να επιστρατεύσει τους ίδιους του τους οπαδούς στους οποίους μετά έπεσε το ανάθεμα από τους κοσμικούς και τους αριστερούς που υποστήριζαν πως ο νέος πρόεδρος θέλει να θέσει την Αίγυπτο υπό το σκότος του πολιτικού Ισλάμ. Ένας ισχυρισμός που, όπως λένε, αποδεικνύεται από το σύνταγμα που συνέταξε η αρμόδια συνέλευση, ένα κείμενο βαθιά συντηρητικό που με βάση κάποιες ερμηνείες αποτελεί τον προθάλαμο της καθολικής επιβολής της Σαρία στη χώρα του Νείλου.

Σχεδόν η πλειοψηφία των γνωστών μου είχαν μόνο κακά λόγια να πουν για τον Ισλαμιστή πρόεδρο. Με μεγάλη ευκολία μου απαριθμούσαν σειρά αλλοπρόσαλλων αποφάσεων του που μάλιστα σπάνια εφαρμόστηκαν. Μεταξύ άλλων του απέδωσαν σχέδια υπενοικίασης της διώρυγας του Σουέζ ή των Πυραμίδων στο Κατάρ. Είχαν να μου πουν πολλά για το πόσο υποκριτικά πολιτεύτηκε αναφορικά με τη συριακή κρίση και για το πόσο υπεράσπισε τα συμφέροντα των Αμερικανών στην περιοχή. Δεκάδες κατηγορίες που όμως περισσότερο αποδείκνυαν πως η Αίγυπτος είχε να κάνει με ένα ανασφαλή και άπειρο πρόεδρο και λιγότερο με μία δόλια προσωπικότητα που μεθοδικά απεργαζόταν σκοτεινά σχέδια σε βάρος του λαού του. Όμως πάνω από όλα οι Αιγύπτιοι δικαίως είχαν απογοητευτεί με την ανικανότητα της νέας διοίκησης να αντιμετωπίσει σειρά οικονομικών ζητημάτων. Επί Μόρσι οι τιμές καυσίμων και προϊόντων αυξήθηκαν, ο τουρισμός δεν ανέκαμψε αποφασιστικά, οι διακοπές σε ηλεκτροδότηση και υδροδότηση έγιναν κανόνας και από πουθενά δε φαινόταν λύση. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον ο κυρίαρχος λαός επιβάλλεται να παίρνει την πρωτοβουλία των κινήσεων και να ανακαλεί τους αποδεδειγμένα αποτυχημένους ηγέτες του όποτε αυτός κρίνει σκόπιμο. Για κάποιους, ο αιγυπτιακός λαός πέτυχε μια πρωτοφανή επιτυχία την περασμένη βδομάδα, κατέκτησε την ανακλητότητα των αιρετών του αρχόντων. Είναι όμως τελικά έτσι τα πράγματα; Χτίζεται στην Αίγυπτο το μοντέλο μιας αναβαθμισμένης δημοκρατίας ή μήπως τελικά η αισιοδοξία μας κάνει να αγνοούμε κάποιες όχι και τόσο βολικές αλήθειες.

Το απαισιόδοξο σενάριο

Οι πολυπληθείς διαδηλώσεις της 30ης Ιουνίου δεν ξέσπασαν αυθόρμητα. Τα ετερόκλητα κομμάτια της κοσμικής αντιπολίτευσης συνασπίστηκαν και έφτιαξαν μια οργάνωση ομπρέλα με την επωνυμία «Ταμάρουντ», που θα πει «εξεγέρσου» στα αραβικά. Η οργάνωση μάζευε υπογραφές που απαιτούσαν την ανάκληση του προέδρου και την προκήρυξη πρόωρων προεδρικών εκλογών. Στόχος της καμπάνιας ήταν να μαζέψει περισσότερες υπογραφές από τις ψήφους που πήρε ο Ισλαμιστής πρόεδρος το 2012. Καταληκτική ημερομηνία της προσπάθειας ορίστηκε η 30η Ιουνίου, η ημέρα δηλαδή που θα συμπληρωνόταν ένα έτος από την εκλογική νίκη του Μόρσι.

Όλο τον Μάιο και τον Ιούνιο θυμάμαι να συναντώ διαρκώς ομάδες νέων σε κεντρικά σημεία του Καΐρου που καλούσαν τους περαστικούς να υπογράψουν τη σχετική αίτηση. Οι ομάδες αυτές ήταν πολύ χαλαρές και σε καμία περίπτωση δεν έδειξαν να φοβούνται την οποιαδήποτε μορφή καταστολής. Μια κίνηση που επί Μουμπάρακ θα άνηκε αποκλειστικά στη σφαίρα του φαντασιακού λάμβανε χώρα χωρίς την παραμικρή ενόχληση. Αναλόγως δεν υπήρχε κανενός είδους φόβος από μεριάς υπογραφόντων. Κανένας δεν σκεφτόταν ότι έβαζε τη ζωή του σε κίνδυνο αν ζητούσε επώνυμα την κατάργηση μιας «σκοταδιστικής» κυβέρνησης που εξελισσόταν σε «θεοκρατική δικτατορία». Η χαλαρότητα της καμπάνιας από την άλλη συνεπαγόταν τη διαβλητότητα της. Ελάχιστα γίνονταν για να αποφευχθούν πολλαπλές υπογραφές. Μέχρι και εγώ μπορούσα αν ήθελα να συμπληρώσω μια σχετική φόρμα. Έτσι όταν οι υπεύθυνοι της «Ταμάρουντ» δήλωσαν πως μάζεψαν 22 εκατ. υπογραφές (σ.σ. ο Μόρσι εκλέχτηκε με περίπου 16 εκατ. ψήφους) κανένας δεν τους πήρε στα σοβαρά. Αλλά και για την ίδια την οργάνωση το μεγάλο στοίχημα δεν ήταν ο αριθμός των υπογραφών αλλά η πυκνότητα και η ένταση των διαδηλώσεων της 30ης Ιουνίου καθώς κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει μια λαοθάλασσα, τουλάχιστον μέχρι να ανακαλυφθεί ο τρόπος να διαδηλώνει κάποιος πολλαπλά. Και ναι η αντιπολίτευση πέτυχε τον στόχο της, όταν συμπληρώθηκε ένας χρόνος από την μέρα που ένας Αδελφός Μουσουλμάνος εκλέχτηκε να διοικήσει την Αίγυπτο, μια λαοθάλασσα ξεχύθηκε στους δρόμους του Καΐρου και των άλλων πόλεων της χώρας.

Κάποιοι μάλιστα είπαν πως ο κόσμος που βγήκε να ζητήσει την απομάκρυνση του Μόρσι ήταν πιο πολύς από το πλήθος που ανάγκασε τον Μουμπάρακ σε παραίτηση. Ήταν σωστές αυτές οι εκτιμήσεις; Μάλλον ναι. Αλλά γιατί; Επειδή ο κόσμος που θα κατέβαινε την 30η Ιουνίου ήξερε ότι δεν είχε να φοβηθεί τίποτα από τις δυνάμεις ασφαλείας που όταν δεν ήταν άφαντες συμμετείχαν ενεργά στα αντικυβερνητικά συλλαλητήρια. Ακόμα και να ήθελε ο Μόρσι να κατεβάσει τα ΜΑΤ στους δρόμους δεν μπορούσε. Έπρεπε πάλι να στηριχτεί στις δικές του πολιτοφυλακές. Τη βδομάδα που προηγήθηκε της 30ης Ιουνίου η Μουσουλμανική Αδελφότητα κάλεσε σε μια καθιστική διαμαρτυρία στην πλατεία ενός τζαμιού μακριά από την Ταχρίρ ενώ παράλληλα ανάθεσε τη φύλαξη των γραφείων της σε οπαδούς της. Οι φήμες που κυκλοφορούσαν στο Κάιρο για επικείμενο αιματοκύλισμα στηρίζονταν στην πεποίθηση και τις διαδόσεις πως οι οπαδοί του προέδρου εξοπλίζονταν προκειμένου να αντιμετωπίζουν τους αντικυβερνητικούς. Μάλιστα στις 29 Ιουνίου ένας ιδιαίτερα ανοικτόμυαλος και μορφωμένος Αιγύπτιος μου είπε στην Ταχρίρ πως «δεν έχει σημασία να μαζέψουμε ένα εκατομμύριο κόσμο στο δρόμο, αυτό που προέχει είναι να κινηθούμε προς το προεδρικό παλάτι, να εξωθήσουμε τους Ισλαμιστές στη βία ώστε να δει όλος ο κόσμος με τι εγκληματίες έχουμε να κάνουμε και στη συνέχεια να επέμβει ο στρατός». Αυτή η οπτική κάθε άλλο παρά περιθωριακή ήταν. Αντίθετα ήταν γνωστή στους πάντες, ακόμα και στις τάξεις της Αδελφότητας που το βράδυ της 30ης Ιουνίου επέδειξε απίστευτη ωριμότητα, δεν απάντησε στις προκλήσεις και κανένα εκτεταμένο αιματοκύλισμα δεν έλαβε χώρα παρά το γεγονός ότι δέχτηκε πολλές επιθέσεις. Έτσι, η πλειοψηφία των 16 πρώτων νεκρών προέρχονταν από τους Ισλαμιστές και ήταν επιφορτισμένοι με την ασφάλεια των κτιρίων του κινήματος.

Ο Μόρσι υιοθέτησε μια μετριοπαθή στάση ούτως ώστε να κερδίσει χρόνο και να αποφορτίσει το κλίμα. Παρά την απουσία εκτεταμένης βίας ο στρατός αποφασίζει να επέμβει ώστε να δικαιωθούν τα αιτήματα του γενναίου αιγυπτιακού λαού. Η πραγματικότητα όμως είναι πως ο Μόρσι δεν συνελήφθη από λαϊκές επιτροπές αλλά από στρατιωτική περίπολο. Της σύλληψης του ακολούθησαν σειρά περιοριστικών μέτρων, όπως το κλείσιμο καναλιών και εφημερίδων προσκείμενων στην Αδελφότητα. Κινήσεις που αν τις είχε κάνει ο Μορσι το προηγούμενο διάστημα η αντιπολίτευση θα έβγαινε στα κεραμίδια. Και πέρα από αυτό ο στρατός ήδη δείχνει να μην ανέχεται οργισμένους διαδηλωτές, αντίθετα όταν προκαλείται πυροβολεί στο ψαχνό και αυτό μοιραία βαθαίνει το χάσμα. Οι Ισλαμιστές εκτός από ότι θυματοποιούνται, ωθούνται σε πιο ακραίες επιλογές καθώς «βλέπουν» να επιβεβαιώνεται η κατωτερότητα της δημοκρατίας σε σχέση με το αλάθητο Ισλάμ.

Κάποιος θα έλεγε ότι η ενδεδειγμένη λύση είναι οι γρήγορες εκλογές. Όμως όταν κανείς κοιτάξει τον κατακερματισμό της αντιπολίτευσης καταλαβαίνει ότι γρήγορες κινήσεις είναι αδύνατο να γίνουν. Η φύση μισεί το κενό και αυτό στην περίπτωση της Αιγύπτου σημαίνει ένα πράγμα, παράταση του μεταβατικού σταδίου και περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου του στρατεύματος. Αν προσθέσει κανείς στα παραπάνω την απογοήτευση των Ισλαμιστών καταλαβαίνει ότι βρίσκεται ενώπιον ενός εκρηκτικού μίγματος και ενδεχομένως μπροστά σε μία κατάσταση χειρότερη από εκείνη της 29ης Ιουνίου καθώς η παρούσα πολιτική αστάθεια δύσκολα θα φέρει φθηνά καύσιμα και τρόφιμα, δύσκολα θα προσελκύσει περισσότερο τουριστικό συνάλλαγμα και ακόμα πιο δύσκολα θα εγγυηθεί την ενεργειακή επάρκεια στους Αιγυπτίους. Και το ερώτημα που προκύπτει μοιραία τι θα γίνει αν ο λαός αγανακτήσει ξανά και ζητήσει την ανάκληση της στρατιωτικής διοίκησης. Θα υπακούσει ο στρατός στη λαϊκή βούληση και θα συλλάβει τον στρατηγό Αλ Σίσι ή θα ανοίξει πάλι πυρ στους αμφισβητίες του; Θα μπορέσει η κοσμική αντιπολίτευση να αντιμετωπίσει μια κυβέρνηση, που σε αντίθεση με τον Μόρσι, συνάψει ένα δάνειο με το ΔΝΤ*; Μπορεί τελικά ο αιγυπτιακός λαός να δείξει πάλι πρωτοφανή αποθέματα ψυχής αλλά δεν πρέπει πάντως να ξεχνάμε πως στην περιβόητη «μάχη της καμήλας» εκείνοι που απέτρεψαν την κατάληψη της πλατείας από τους παρακρατικούς του Μουμπάρακ δεν ήταν οι κοσμικοί και οι φιλελεύθεροι, αλλά νεαροί Αδελφοί Μουσουλμάνοι και αυτό μεταξύ άλλων μου το έχει επιβεβαιώσει ακαδημαϊκός με ακτιβιστική στάση και έντονη πολιτική δράση ενάντια στην κυβέρνηση Μόρσι.

* Σύμφωνα με εκτιμήσεις διπλωματικού υπαλλήλου δυτικής πρεσβείας ένα ενδεχόμενο σχέδιο διάσωσης της αιγυπτιακής οικονομίας από το ΔΝΤ δεν μπορεί παρά να ζητά δραστική περικοπή δημοσίων δαπανών. Σε μια χώρα με τεράστιο πληθυσμό και εκτεταμένη φτώχεια αν περικοπούν επιδοτήσεις βασικών προϊόντων, που σήμερα αποτελούν «τροχοπέδη» για την ανάπτυξη, είναι σίγουρο πως δεκάδες εκατομμύρια που επιβιώνουν χάρη στο επιδοτούμενο από το «σπάταλο» κράτος ψωμί θα βρεθούν προ ενός πρωτοφανούς αδιεξόδου.

037

Τα λέμε σύντομα

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s